Mogen we jullie hulp vragen?

Voor het dekken van juridische en andere kosten hebben we jullie hulp nodig!  Doneer een zelf gekozen bedrag aan Doe Zelf Normaal! Elk bedrag, hoe klein ook, is welkom! Heel veel dank!

Ja, ik doneer!

De toespraak van Rutte ontleed

De lichaamstaal van Rutte

Maandagavond 14 december hield Rutte zijn ‘lockdown’-toespraak.

De inhoud was al duidelijk. De setting, het torentje, was ook al bekend. Voor het torentje is gekozen om te laten zien dat we in een ‘crisissituatie’ verkeren.

Het gehele beleid, en de presentatie daarvan, staat in het teken van het alert en angstig houden van de mensen.

Het is duidelijk dat daar zorgvuldig over is nagedacht, en dat Rutte zich hierin door professionals laat adviseren.

Lichaamstaal en non-verbale communicatie

Laten we eens kijken naar de lichaamstaal van Rutte.

Er is voor gekozen om Rutte achter een buro te plaatsen. Rutte zit de gehele toespraak naar voren gebogen, dus zonder dat zijn rug de leuning van zijn stoel raakt. Dit roept alertheid op bij de kijker: wanneer iemand comfortabel achterover leunt ontspant de kijker zelf ook. Wanneer iemand zich naar de kijker toebuigt wordt de alertheid van de kijker vergroot.

Rutte heeft zijn handen voor zich op het buro liggen, de rechter hand op de linker hand. Daarmee voorkomt hij dat hij gaat gebaren, wat de aandacht van zijn gezicht af zou leiden. Over zijn gezichtsuitdrukking straks meer.

Onder zijn handen ligt een stapeltje papier. Het papier is niet mooi glad, maar ziet eruit alsof erin gelezen is. Aan het bovenste blad zit linksboven een ‘ezelsoor’, alsof het veelvuldig is omgeslagen.

Dit geeft de indruk dat Rutte de inhoud van zijn speech voor zich heeft liggen, en veelvuldig bestudeerd heeft. Vervolgens geeft hij de speech uit zijn hoofd. Dit wekt vertrouwen op bij de kijker. Rutte heeft de zaken op een rijtje, en zegt niet zomaar wat.

Bij 6:10 buigt Rutte zich naar rechts en pakt met zijn linkerhand de onderkant van het bovenste blad papier vast, alsof hij het om wil slaan. Dit doet hij precies op het moment dat hij het over de cijfers heeft van de IC-opnames. Het wekt de indruk dat die cijfers in de papieren voor hem staan. Dit geeft vertrouwen: wat Rutte zegt is goed uitgezocht. Hij slaat het blad niet om, maar legt zijn rechterhand weer op zijn linkerhand. Dit doet Rutte herhaaldelijk, gedurende de gehele toespraak.

Wanneer hij ergens de nadruk op wil leggen, beweegt hij zijn hoofd en rechterhand op de cadans van zijn woorden (vanaf 6:20). Dit leidt ertoe dat deze woorden letterlijk extra indruk maken.

Buiten horen we demonstanten fluiten en herrie maken. Er is een eenvoudige techniek om dat soort geluiden buiten te sluiten. Een instelling van de microfoon, ‘treshold’ genoemd, kan er voor zorgen dat achtergrondgeluiden weggefilterd worden.

Dat wordt hier met opzet niet gedaan. Bij 5:57 wijst Rutte in de richting van de demonstranten, wanneer hij aangeeft dat ‘sommigen nog steeds denken ‘dat we hier met een eenvoudige griep te maken hebben’.

Hiermee vergroot Rutte opzettelijk de afstand tussen de voor en tegenstanders van het kabinetsbeleid. Hij wijst de demonstranten letterlijk af, en moedigt de kijker daarmee aan hetzelfde te doen.

De premier hoort de premier van alle Nederlanders te zijn. De premier hoort te verbinden, niet te verdelen. Het gehele beleid is er op gericht mensen te verdelen. Verdeel en heers. Dat is de lijn die Rutte in deze toespaak doorzet.

Dit zijn technieken die Rutte niet zelf bedacht heeft. Lichaamstaal en non-verbale communicatie zijn oude en belangrijke technieken om een boodschap over te brengen op de wijze die men voor ogen heeft.

Gezichtsuitdrukking

Tot slot de gezichtsuitdrukking van Rutte.

Wanneer hij de nadruk legt op zijn woorden, beweegt hij zoals eerder gezegd niet alleen zijn hoofd naar voren op de cadans van zijn woorden, maar bijt hij ook op zijn onderlip, alsof hij geemotioneerd is (6:25). Want willen we niet allemaal een gevoelige premier, begaan met de mensen in het land? En een geemotioneerde premier liegt niet, maar gelooft in wat hij zegt, anders zou het hem niet emotioneren.

Rutte kijkt continu in de camera. Liegende mensen wenden hun ogen af, mensen die de waarheid spreken niet. Dat geldt echter alleen wanneer men echt iemand in de ogen kijkt. Rutte kijkt in een camera, niet in de ogen van een gesprekspartner. Het continu in de camera kijken geeft dus vetrouwen: Rutte spreekt de waarheid. dat zegt hij ook vlak nadat hij op zijn lip heeft gebeten: ‘de harde waarheid is…’ (6:27).

Overige technieken

Tot slot de overige, bijkomende maar zeker niet minder belangrijke technieken:

Rechts vooraan staat een half leeg glas water. Het wekt de indruk dat Rutte er al een tijdje zit, en aan het werk is geweest om de toespraak zorgvuldig voor te bereiden. Een bijna of geheel leeg glas straalt de boodschap van ongecontroleerdheid uit. Rutte is echter een beheerst man, die de zaken onder controle heeft.

Op de achtergrond oude ingelijste afbeeldingen van mensen een een gebouw. Rutte staat in de lijn van de geschiedenis van Nederland.

De boeken op de plank achter Rutte staan niet netjes rechtop, maar liggen op hun kant of leunen scheef tegen elkaar, wat de indruk  geeft dat de boeken herhaaldelijk opgepakt worden: Rutte is een belezen man.

Het kerststuk links vooraan op zijn buro, maar half in beeld, rond het plaatje af: Rutte is kerst niet vergeten.

En zo presenteert hij zichzelf als een gevoelig premier, staande in de oude voortgaande traditie van zijn voorgangers, een premier die (als christen) hecht aan het kerstfeest. Een krachtig leider, die tegenstanders van zijn verstandige beleid afwijst, om zo de volksgezondheid te beschermen.