Door: Pieter Kuit.


Dit artikel is tot stand gekomen met onderzoeksbijdragen van ‘Stop Wapenhandel‘.


Heeft u zich wel eens afgevraagd waar al die wapens vandaan komen waarmee al die oorlogen in de wereld gevoerd worden? Het zal u misschien verrassen, maar Nederland hoort bij de 11 grootste wapenleveranciers ter wereld.

Je hoeft niet ver te zoeken om erachter te komen hoeveel wapens er in Nederland worden geproduceerd en vervolgens geleverd aan corrupte regimes, vaak via een omweg om de Europese exportregels te omzeilen. Nederland heeft belang bij een wereld die permanent in oorlog is. En wanneer er geen oorlog is, dan creëer je er gewoon één, zoals nu in Oekraïne. De wapenlobby in Nederland is zeer machtig en invloedrijk. Premier Rutte is daar nauw bij betrokken: er vindt geen wapendeal plaats waar hij niet persoonlijk zijn goedkeuring aan gegeven heeft.

Van alle militaire uitgaven samen kun je de extreme armoede in de wereld vier keer uitbannen. De hypocrisie is stuitend, de misdadigheid niet te bevatten.

Permanente oorlog

Je kunt zeggen dat de permanente oorlog en de Nederlandse betrokkenheid daarbij in 2001 is begonnen. Dit was met de inval van de VS en hun bondgenoten in Afghanistan. Hierna kwam de inval in Irak op basis van de leugens dat het land massavernietigingswapens zou hebben. In de ontstane chaos kon IS groeien en ook daar moest weer tegen opgetreden worden. Ondertussen waren er de interventies in Libië en Syrië, wat uitmondde in slopende burgeroorlogen. We kunnen met recht spreken van een permanente oorlog, want elk uitzicht ontbreekt.

Dit is met de terugtrekking uit Afghanistan wel bewezen. In 20 jaar tijd gaven de VS maar liefst 2.000 miljard dollar uit aan de oorlog. Zo becijferde het Cost of War project van de Brown University. Het resultaat: het land kapot, hetzelfde regime in het zadel als voor de interventie en een kwart miljoen doden. De kosten van de oorlog staan gelijk aan ongeveer 100 jaar de volledige economie van Afghanistan. Ter vergelijking: van dat geld hadden alle 38,93 miljoen inwoners van het land in 2020 51.000 dollar kunnen krijgen.

Regels

Nederland kent op papier strenge regels voor de wapenexport:

Zo wordt er officieel getoetst of de verstrekking voor een vergunning van wapenexport aan een bedrijf geen bedreiging is voor:

  1. internationale verplichtingen van de lidstaten van de EU;
  2. mensenrechten en het internationaal humanitair recht in het ontvangende land;
  3. interne situatie in het ontvangende land (spanningen of gewapende conflicten);
  4. regionale vrede, veiligheid en stabiliteit;
  5. nationale veiligheid van de lidstaten van de EU en hun bondgenoten;
  6. het gedrag van het ontvangende land tegenover de internationale gemeenschap, vooral met oog op terrorisme, de aard van zijn allianties en het respect voor het internationaal recht;
  7. het risico dat de goederen binnen het ontvangende land worden omgeleid of ongewenst verder worden geëxporteerd;
  8. het sociale en economische beleid van het ontvangende land. Het land mag niet teveel uitegeven aan Defensie, vooral in relatie tot uitgaven aan sociaal-economisch beleid.

Oekraïne

Bij de levering van wapens aan Oekraïne overtreedt Nederland alle bovenstaande punten. Niemand in de regering, de Tweede Kamer of maatschappelijke organisaties heeft geprotesteerd tegen de leveranties. Duizenden bugers en soldaten zijn in deze oorlog al om het leven gekomen met door Nederland geleverde en/of geproduceerde wapensystemen. De Nederlandse burger lijkt het niets te kunnen schelen, maar vaak zijn ze gewoon onwetend. Ze slikken het narratief dat Nederland geen wapens levert aan corrupte en onderdrukkende regimes. Intussen leveren wij wapens aan één van de corruptste landen ter wereld, met aan het hoofd Zelensky, een man die door fraude en corruptie miljarden op zijn priverekeiningen vergaard heeft.

Ook in wapens die door de VS geleverd worden aan bijvoorbeeld een onderdrukkend regime zoals in Saoudi Arabië zitten onderdelen van Nederlandse wapenproducenten.

Ons land verdient aan de vernietiging van landen, infrastructuur en mensen, vaak onschuldige burgers, miljarden. Nederland heeft bloed aan de handen.

Nederlandse wapenexport
De waarde van de jaarlijkse Nederlandse wapenexport schommelt de afgelopen tien jaar rond de 1 miljard euro per jaar. Nederland is één van de  grootste wapenexporteurs ter wereld. De grootste wapenexporteurs zijn de Verenigde Staten, Rusland, Duitsland, Frankrijk en Groot-Brittannië en China.

Nederland staat gemiddeld op de 11e plaats van grootste wapenexporteurs in de wereld van 2016 tot en met 2020. Dat blijkt uit de cijfers van het Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI). Nederland heeft een paar grote wapenbedrijven: Thales, Damen, Fokker, en Airbus. Ze maken onder andere marineschepen, militaire elektronica en onderdelen voor militaire vliegtuigen. Daarnaast zijn er kenniscentra waar veel onderzoek voor de krijgsmacht wordt gedaan, TNO is daarvan de belangrijkste. Nederland heeft ook veel
ruimtevaarttechnologie met militaire toepassing, onder meer het Nederlands Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium (NLR). Raketten en satellieten spelen een belangrijke rol in moderne oorlogvoering. Tenslotte zijn er in Nederland enkele honderden kleine bedrijven die gespecialiseerde onderdelen maken voor grote wapenbedrijven, maar ook niet-militaire producten maken.

Bron: SIPRI – Stockholm International Peace Research Institute

Nederland vertegenwoordigt 1,9% van de wapenhandel ter wereld per jaar, zoals bovenstaande grafiek laat zien. Dat lijkt weinig, maar 1,9% van 1960 miljard dollar, het totale bedrag aan wapenhandel ter wereld, is astronomisch, zowel in geld als in hoeveelheid wapens.

De grote wapenproducenten binnen onze grenzen:

Thales is onderdeel van een groot Frans/Nederlands bedrijf. De Nederlandse tak maakt vooral radar- en vuurleidingssystemen voor de marine. Dat betekent dat het de elektronica en technologie levert om doelen te bepalen voor beschietingen en om raketten daarheen te sturen. De Franse tak van Thales is ook mede-eigenaar van de grootste raketproducent MBDA, die onder meer meewerkt aan Franse kernraktten. In Hengelo maakt Thales onder meer de SMART-L radar voor het raketschild, onderdeel van de NAVO kernwapenstrategie. In Delft werkt Thales samen met de Technische Universiteit in Research & Development op het gebied van radartechnologie en radarsystemen. De SOTAS communicatiesystemen die worden gemaakt door Thales Huizen worden als civiel bestempeld, maar ze worden geleverd aan de Verenigde Staten en Canada en ingebouwd in Abrams-tanks voor SaoediArabië. Nederland levert geen wapens aan Saoedi-Arabië vanwege de oorlog in Jemen, maar via deze omweg komen er toch Nederlandse spullen in deze oorlog terecht.

Voor de Nederlandse en Belgische krijgsmacht werkt Thales mee aan de ontwikkeling en productie van een Smart Vest voor militairen, waarin allerlei (communicatie-)technologie is verwerkt. Hoofdaannemer is het Israëlische wapenbedrijf Elbit, dat door het veelvuldig Israëlisch militair optreden in  Palestijns bezet gebied veel ervaring heeft kunnen opdoen met persoonlijke soldaatuitrustingen in gevechtssituaties.

Thales verdient ook veel aan wapenleveranties aan Egypte. Daar heeft generaal Al-Sisi de macht en regeert er onder permanente noodtoestand waardoor allerlei grondrechten zijn opgeschort. Het land heeft een zeer slechte mensenrechtenreputatie, waarbij het leger vaak een grote rol speelt. De onderdrukking en zelfs het laten verdwijnen van mensenrechtenactivisten en politieke tegenstanders van de regering is aan de orde van de dag. Desondanks vormt dit voor de Nederlandse regering geen belemmering om wapenexportvergunningen voor Egypte af te geven.

Damen Shipyards is het belangrijkste militaire bedrijf van Nederland. Het maakt marine- en kustwachtschepen in allerlei soorten en maten. Het bedrijf heeft bijna alle schepen van de Nederlandse marine geleverd. Door overnames van werven wereldwijd heeft het bedrijf uit Gorinchem een groot netwerk opgebouwd. Er zijn Damen-werven over de hele wereld, waaronder in Zuid-Afrika, Roemenië, Cuba en Vietnam. Het bedrijf kreeg de wind flink mee toen het in 2001 voor 1 gulden de destijds noodlijdende scheepswerf De Schelde in Vlissingen kon overnemen van de Nederlandse overheid.

Damen levert schepen over de hele wereld. In 2013 en 2017 leverde Damen patrouilleschepen aan de Verenigde Arabische Emiraten, die mogelijk worden ingezet bij de zeeblokkade tegen Jemen. Voor sommige schepen wordt in het buitenland de romp gebouwd en vindt de afbouw plaats in Nederland. Andere schepen worden geheel in het buitenland gebouwd volgens Damen-ontwerp. Damen bouwde in Vietnam patrouilleschepen voor Venezuela. Zo konden ook politieke gevoeligheden worden omzeild. Voor zijn kleinere schepen maakt Damen vaak gebruik van exportkredietverzekeraar Atradius.

Indonesië kocht meerdere SIGMA fregatten, het paradepaardje van Damen dat ook bij de Nederlandse marine in gebruik is. Inmiddels bouwt Indonesië zijn eigen variant van dit oorlogsschip, waarmee het de exportmarkt op wil. Ook Marokko kocht drie grote Damen oorlogsschepen. Veel Damen schepen zijn uitgerust met Thales elektronica.

Het wereldwijde netwerk heeft een prijs: tegen Damen lopen verschillende corruptieonderzoeken. Wapenhandel is een van de meest corrupte sectoren. Het is extra kwetsbaar omdat het om grote bedragen gaat waarbij vaak maar een kleine groep besluitvormers betrokken is.

Als Damen zijn schepen onbewapend levert heeft het geen wapenexportvergunning nodig. Op die manier leverde Damen bijvoorbeeld schepen aan de kustwachten van Libië en aan Turkije, die worden ingezet bij het onderscheppen van vluchtelingen. Veel olieplatforms voor de kust van Nigeria worden bewaakt met Damen-schepen.

Fokker maakt onderdelen (componenten) voor gevechtsvliegtuigen, helikopters, raktten en drones. Het draagt bij aan grote Amerikaanse wapenprogramma’s zoals de Chinook-transporthelikopters en de Apachegevechtshelikopters. Het maakt ook onderdelen voor raktten, de Sea Sparrow en de PAC-3. Doordat deze onderdelen in het buitenland (meestal de Verenigde Staten) in elkaar worden gezet, heeft Nederland geen zeggenschap over de uiteindelijke bestemming. Voor wapenexport naar de VS bestaat een apart verdrag waarin Nederland alle zeggenschap uit handen heeft gegeven aan de Amerikanen. Zo werkt Nederland mee aan wapens die worden geëxporteerd naar onder meer Saoedi-Arabië, Turkije, Israël en Pakistan. En worden ingezet bij aanvallen op burgerdoelen in Jemen, Koerdistan en Gaza. De regering zegt dat ze deze export niet kan voorkomen.

Fokker vormt een industriële schakel tussen de Amerikaanse en de Nederlandse wapenindustrie. De aankoop van het Joint Strike Fighter (JSF of F-35) gevechtsvliegtuig door de Nederlandse luchtmacht was een cadeau voor Fokker. Het mag deelnemen in de productie van onder meer bekabeling, vleugelonderdelen, kleppen voor remparachutes en stophaken voor het landen op vliegdekschepen. Volgens de regering heeft de deelname aan het JSF-programma de Nederlandse wapenindustrie zo’n 1600 vaste banen opgeleverd. Dat is dan een behoorlijk duur werkgelegenheidsproject: De prijs voor een JSF lag in september 2020 op zo’n 70,8 miljoen dollar. Nederland koopt er 46 en sommige regeringspartijen willen er nog een 20-tal bijbestellen.

Het aanschaffen van Amerikaanse wapens voor de Nederlandse krijgsmacht wordt wel vaker gebruikt om de Nederlandse wapenindustrie aan opdrachten te helpen. In 2018 schafte de Nederlandse luchtmacht vier (onbewapende) MQ-9 Reaper drones aan. Als beloning mag Fokker aan de drones meebouwen, al wordt dat nooit officieel toegegeven. In de Fokker-vestigingen in Hoogeveen en Helmond worden onderstellen gemaakt voor Reapers. Ze kunnen worden uitgerust met geleide bommen en raktten en zijn berucht vanwege de buitenrechtelijke executies van ’terroristen’ door de legers van de Verenigde Staten, Groot-Brittannië en Israël in onder meer Afghanistan, Pakistan, Somalië en Jemen. Nogal vaak blijken de terroristen gewoon burgers die op het verkeerde moment op de verkeerde plek waren. Drones worden bestuurd op afstand. Soms zelfs vanaf de andere kant van de wereld. De ‘piloten’ zitten veilig achter een beeldscherm in hun eigen land. Door de grote afstand worden menselijke afwegingen geminimaliseerd. Gewone piloten beslissen soms op het laatste moment dat een ‘doel’ mogelijkerwijs toch een burger is, dronepiloten zitten in een soort videospel, ver van de gevolgen van hun handelen. De drempel om geweld te gebruiken wordt daardoor erg laag.

Airbus is een van de grootste wapenbedrijven ter wereld en de een-na-grootste van Europa. Het hoofdkantoor is gevestigd in Nederland en de jaarlijkse aandeelhoudersvergadering vindt plaats in Amsterdam. Airbus Defence maakt raketten, gevechtsvliegtuigen en gevechtshelikopters, voornamelijk in fabrieken in Frankrijk en Duitsland. Dat Nederland officieel vestigingsland is, heeft te maken met onze regels voor grote internationale bedrijven.

Airbus Space vormt met enkele andere ruimtevaartbedrijven een cluster in Leiden. Ruimtevaart heeft veel militaire toepassingen, denk aan militaire satellieten en ballistische raketten (raketten die zich buiten de atmosfeer verplaatsen). Ook aan de Joint Strike Fighter (F-35) verdient Airbus met levering van een gevechtstrainingssysteem. Daarnaast verdient ook Airbus aan de vernieuwing van Franse kernraketten. Het ontwikkelde de M51 kernraket voor de marine en de ASMPA kernraket voor de luchtmacht. Landen waar Airbus aan levert zijn onder meer India, Pakistan, Colombia en Kazachstan.

Airbus is een van de bedrijven die hard lobbyt voor militarisering van de grenzen van de Europese Unie. Daarvoor levert het (onder meer via grens- agentschap Frontex) een breed scala aan bewakingstechnologie. Ook is Airbus pleitbezorger voor verdere militarisering van de Europese Unie. Als er naast  de NAVO een parallelle Europese defensiestructuur wordt opgezet is dat  dubbel verdienen.

Tot slot

Bovenstaande feiten heb ik met een paar uur zoeken op internet gevonden. Het is onbegrijpelijk dat we als burgers onze regering geen halt toe roepn in de vernietiging van onschuldige levens waaraan zij bijdraagt. Onze ‘gekozen’ volksvertegenwoordigers zitten diep in de met dollars gevulde zakken van de wapenindustrie. De corruptie is enorm, vergelijkbaar met de corruptie binnen de pharmaceutische industrie, waar Nederland ook miljarden aan verdient, en waar ook gezonde mensenlevens aan worden opgeofferd. En dan heb ik het nog niet eens over het feit dat via de haven van Rotterdam meer drugs wordt verhandeld dan in Colombia. En laten we de dubieuze brievenbusfirma’s die gebruik maken van belastingparadijs Nederland maar buiten beschouwing laten.

Eens was ik ook een burger die dacht dat het in Nederland allemaal goed geregeld was, en corruptie weinig voor kwam. Intussen ben ik na bijna twee jaar onderzoek in de BPOC2020 met een harde klap wakker geworden.

Delen op sociale media