Hoelang kunnen en mogen we nog op vliegvakantie? Wordt het toerisme slachtoffer van het klimaatfundamentalisme?

De toekomst van het vliegverkeer in Europa lijkt onzeker. Personeelstekorten, stijgende brandstofprijzen en (wilde) stakingen zorgen in toenemende mate voor problemen met drukte en geannuleerde vluchten. Naar verwachting zullen in de maand juli op Schiphol alleen al tienduizenden reizigers gedupeerd worden. De berichtgeving lijkt met de dag te veranderen. Hier een overzicht van de afgelopen weken.

Personeelstekorten en stakingen
Schiphol kampt al maanden met een tekort aan onder andere beveiligers. Daardoor lopen de wachttijden met grote regelmaat hoog op. Ook vluchtafhandelingsbedrijven hebben onvoldoende personeel, waardoor het op tijd laden en lossen van bagage bemoeilijkt wordt. Zo werd het eind april al duidelijk dat de verwachte drukte in de meivakantie tot problemen zou leiden op te luchthaven. NH Nieuws schreef destijds dat er weliswaar nog altijd minder vluchten waren dan voor de coronacrisis, maar dat de terminals desondanks voller konden raken dan ooit tevoren. Toch werd het structureel annuleren van vluchten op dat moment nog niet als een oplossing gezien. “Nederland wil uiteindelijk gewoon op vakantie. De vluchten zitten vol”, zei directeur operations Patricia Vitalis van Schiphol destijds tegen NH Nieuws. “Het verder weghalen van vluchten is in die zin niet de beste oplossing, denk ik. Het stapelt zich op in de andere vluchten die er wel zijn.”

Tijdens de meivakantie, tussen 30 april en 8 mei, reisden er ondanks de problemen 2,6 miljoen passagiers van, naar of via Schiphol. De luchthaven gaf toen al aan in de weken daarna vergelijkbare aantallen reizigers te verwachten; de drukte was tijdens de piekmomenten vergelijkbaar met die van 2019, het jaar voor het begin van de coronacrisis. Zoals verwacht leidde de drukte tijdens de meivakantie inderdaad tot problemen, die volgens minister Mark Harbers van Infrastructuur en Waterstaat wel eens hardnekkig zouden kunnen blijken. Volgens reisbrancheorganisatie ANVR speelt het personeelstekort op de luchthaven op alle terreinen: bij de beveiliging, maar ook bij de Marechaussee, bij het grondpersoneel en bij de bagagebedrijven. De problemen op Schiphol leidden eind mei zelfs tot een gevaarlijke situatie toen reizigers agressief reageerden op het feit dat beveiligers een aantal rolluiken van beveiligingsrijen sloten. Volgens het AD ontstond er een grimmige sfeer waarbij de Marechaussee met passagiers op de vuist ging en passagiers ook onderling met elkaar vochten.

Ook stakingen droegen de afgelopen tijd bij aan de chaos op de luchthaven. Zo brak er op 23 april een wilde staking uit onder het grondpersoneel van KLM, dat ontevreden is over de hoge werkdruk en de slechte beloning die daar tegenover staat. Ook estafettestakingen in het streekvervoer leidden recent tot problemen op lijndiensten van en naar Schiphol. Vandaag brak onder schoonmaakpersoneel eveneens een wilde staking uit. Volgens vakbond FNV kwam dat doordat dit personeel geen aanspraak kan maken op de zomerbonus van 5,25 euro per uur die Schiphol onlangs aan haar eigen personeel beloofde.

Geschrapte vluchten
Ook tijdens de week van Hemelvaartsdag hield de drukte op Schiphol aan. Directeur Dick Benschop kwam er zelfs eerder voor terug uit Davos, waar hij aanwezig was bij het World Economic Forum. Volgens vakbond FNV was het schrappen van vluchten op dat punt de enige oplossing, wat in het Pinksterweekend uiteindelijk ook gebeurde. Er werden tot en met Pinkstermaandag door KLM tot 50 vluchten per dag geannuleerd. Dat deed de vliegmaatschappij naar eigen zeggen “om bij te dragen aan een beheersbare situatie.” De zogenaamde “cityhoppers” vlogen dat weekend in sommige gevallen zelfs leeg terug naar Schiphol. KLM deed dat naar eigen zeggen om te voorkomen dat transferpassagiers op de toch al overbelaste luchthaven terecht zouden komen. De annuleringen leidden ertoe dat talloze reizigers op diverse plaatsen in Europa strandden.

Na het eind mei gesloten akkoord tussen Schiphol en vakbonden FNV en CNV waarvan de eerder genoemde zomerbonus een onderdeel is, werd de druk op luchtvaartmaatschappijen om deze zomer vluchten in te leveren opgevoerd. Zij gingen hier echter niet mee akkoord. Reisbracheorganisatie ANVR is woedend en gaf eind vorige week aan dat zij voornemens zijn de luchthaven voor de rechter te slepen. Zij vrezen tientallen miljoenen euro’s schade te lijden door het “falende personeelsbeleid” op Schiphol. Ook de Consumentenbond onderzoekt juridische stappen tegen Schiphol; zij overwegen een massaclaim om te zorgen dat de luchthaven de schade aan gedupeerde reizigers vergoedt. Aankomende zomer zal er op de drukste momenten dagelijks geen ruimte zijn voor zo’n 13.500 passagiers.

Ander probleem
Het zal hen die het nieuws kritisch en zorgvuldig lezen echter niet ontgaan zijn dat de berichtgeving over de problemen met het Nederlandse vliegverkeer geleidelijk lijkt te veranderen. Zo meldde de Telegraaf op 11 juni dat een groot deel van de leden van de Partij voor de Arbeid (PvdA) een verbod wil op korte vluchten. Zij pleiten ervoor dat het niet meer mogelijk moet zijn om voor afstanden korter dan 500 kilometer het vliegtuig te nemen. Ondanks protesten van de partijtop werd een motie daartoe met 83 procent van de stemmen van de PvdA-achterban aangenomen. De partijtop vindt een dergelijke maatregel nog te vroeg.

Het Parool voerde vandaag eveneens een alternatieve verklaring aan voor de aanhoudende problemen op Schiphol: de luchthaven barst uit haar voegen. Volgens journalist Herman Stil verhult de personeelscrisis “een ander probleem.” Zo moeten de zes landingsbanen door het hoge aantal vluchten “opvallend vaak” dicht voor onderhoud, dat bovendien slecht gepland wordt. Een storing bij de luchtverkeersleiding eind 2017, een grote stroomstoring in 2018 en een probleem met het brandstofsysteem in 2019 worden eveneens aangehaald als tekenen dat Schiphol de groei van de afgelopen jaren niet kan bolwerken. Ook het kabinet wil dat de luchthaven in de toekomst krimpt: van de 500.000 vliegbewegingen mogen er slechts 450.000 overblijven. Dit is opvallend, omdat het standpunt van het kabinet jarenlang is geweest dat Schiphol moest blijven groeien. De voorgenomen krimp van Schiphol zou niet eens zo veel te maken hebben met de huidige problemen; in het coalitieakkoord stond al dat “Er aandacht moet zijn voor het verminderen van de negatieve effecten van luchtvaart op mens, milieu en natuur. Er spelen rond de luchthaven diverse uitdagingen op het gebied van stikstof, (ultra)fijnstof, geluidsoverlast, leefomgevingskwaliteit, veiligheid en woningbouw.”

De NOS meldde, eveneens vandaag, dat omwonenden van Schiphol mogelijk een verhoogde kans hebben om te overlijden aan hartritmestoornissen. Ook een verhoogd risico op andere hart- en vaatziekten is mogelijk. Dat zou komen door een te hoge concentratie van ultrafijnstof.

De wantrouwende lezer zal door deze berichtgeving wellicht herinnerd worden aan het feit dat “klimaatactie” deel is van de veelbesproken Sustainable Development Goals van het World Economic Forum. Hoewel de veronderstelde invloed van deze organisatie door de reguliere media in de meeste gevallen stellig wordt ontkend, boezemt bijvoorbeeld het eerder genoemde feit dat Schiphol-directeur Dick Benschop recent bij de WEF-top aanwezig was weinig vertrouwen in. Het steeds strenger wordende CO2-beleid in Nederland leidt de afgelopen jaren steeds vaker tot verhitte debatten in de maatschappij.

Ook het feit dat de problemen met het vliegverkeer niet beperkt blijven tot Nederland, geeft reden tot nadenken. Rondom het Pinksterweekend werden ook in het Verenigd Koninkrijk, Spanje en Frankrijk vluchten geannuleerd. Gisteravond werd bekend dat de luchthaven van Brussel vandaag alle vertrekkende passagiersvluchten annuleert in verband met een grote staking.

Team Doe Zelf Normaal benadrukt dat het verband tussen de problemen op (onder andere) Schiphol en het klimaatbeleid op dit moment op speculatie berust. Wel achten wij het belangrijk om dit mogelijke verband te benoemen, evenals het feit dat de escalatie van de problemen naadloos lijkt aan te sluiten op de reisbeperkingen tijdens de coronacrisis. Of deze timing op toeval berust, moet nog blijken. Wij volgen de berichtgeving rondom Schiphol op de voet.

Delen op sociale media