Premier Mark Rutte heeft jarenlang iedere dag sms’jes van zijn telefoon gewist. Volgens de Landsadvocaat deed hij aan ‘realtime archivering’; berichten die hij zelf relevant achtte, stuurde hij door naar ambtenaren. De rest verwijderde hij. Dit gebeurde omdat zijn telefoon, een oude nokia, te weinig opslagcapaciteit had. Dat schrijft de NOS vandaag naar aanleiding van een bericht in de Volkskrant.

De Volkskrant vroeg in 2020 op basis van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) inzage in de sms’jes van en aan premier Rutte die relevant konden zijn voor het coronabeleid. De stukken die uiteindelijk door het Ministerie van Algemene Zaken beschikbaar werden gesteld, waren volgens de krant echter zeer beperkt en daardoor ongeloofwaardig. Het betrof alleen tekstberichten die door Rutte aan zijn eigen ambtenaren waren verstuurd. Soms ging het om doorgestuurde berichten van andere mensen die contact met Rutte hadden gehad. Bovendien bleek er in de telefoon van de premier zelf nooit naar sms-berichten te zijn gezocht. De Volkskrant spande daarom een rechtszaak aan.

Landsadvocaat

De Landsadvocaat liet bij de zitting weten dat de telefoon van Rutte ‘zeer beperkte capaciteit’ had en dat de inbox als gevolg daarvan iedere dag geleegd moest worden. De premier had overigens wel een telefoon met meer opslag, maar ‘die gebruikte hij alleen om het nieuws te volgen’, aldus een van zijn raadsadviseurs. Volgens de Landsadvocaat is er niet veel aan de hand; hij zei dat er geen reden is om te veronderstellen dat de acties van Rutte ondeugdelijk waren. De Rijksvoorlichtingendienst (RVD) neemt het eveneens voor de premier op; volgens hen heeft hij ‘in lijn met de geldende instructies van de minister van Binnenlandse Zaken’ gehandeld. De Volkskrant laat echter weten dat in de door hen ontvangen Wob-stukken een sms’je ontbreekt dat de Amsterdamse burgemeester Femke Halsema op 1 juni 2020 aan Rutte had verstuurd over problemen bij een coronademonstratie. Dit lijkt erop te wijzen dat er wel degelijk relevante correspondentie is vernietigd.

Er lijkt binnen de Nederlandse bestuurscultuur sprake te zijn van een patroon waarin correspondentie die onder de Wob valt door politici wordt verduisterd of zelfs vernietigd. In 2019 lag Rutte eveneens onder vuur voor het ‘kwijtraken’ van een belangrijk sms-bericht. Die keer ging het om een bericht van Unilever-topman Paul Polman van 5 oktober 2018, waarin hij Rutte liet weten dat de verhuizing van het Unilever-hoofdkantoor naar Rotterdam niet door zou gaan. Dit bericht was relevant omdat het de aanleiding was voor het sneuvelen van de omstreden afschaffing van de dividendbelasting. Die maatregel zou per jaar 1,4 miljard euro hebben gekost. HP/De Tijd vroeg in november 2018 via de Wob om het sms’je, maar kreeg aanvankelijk nul op het rekest. Een sms’je zou geen document zijn, en daarom niet onder de Wob vallen. De bestuursrechter oordeelde echter anders, waarop HP/De Tijd te horen kreeg dat het bericht wel onder de Wob viel, maar dat Rutte het had verwijderd omdat hij dacht dat hij sms-berichten niet hoefde te bewaren.

Dividentbelasting

De kwestie omtrent de afschaffing van de dividendbelasting haalde in 2017 en 2018 herhaaldelijk het nieuws. Ook toen creëerde premier Rutte verwarring door te beweren dat er over dit onderwerp geen officiële memo’s bestonden, terwijl die er wel degelijk waren. Dit kwam hem in april 2018 op een motie van afkeuring te staan, maar zoals bekend had de kwestie in de praktijk geen echte gevolgen.

Dat de premier destijds dan ook niets heeft geleerd, blijkt duidelijk uit zijn ‘real-time archivering’ van zijn sms-berichten. De door de Volkskrant ondervraagde hoogleraar Archiefwetenschappen Charles Jeurgens beschrijft de werkwijze van de premier dan ook als ‘real-time vernietiging’. Hij noemt het ‘problematisch’ dat Rutte het gepast leek te vinden om individueel te beoordelen welke berichten relevant waren en welke niet. Hij had dit immers ook over kunnen laten aan ambtenaren die kennis hebben van de selectiemechanismen. Bovendien moet correspondentie in een crisissituatie langer bewaard worden.

Gevolgen

De gevolgen van de handelswijze van Rutte zijn op dit moment nog slechts moeilijk te achterhalen. Het lijkt aannemelijk dat de premier met zijn acties in strijd met de Archiefwet heeft gehandeld, maar omdat de berichten consequent zijn gewist, is dat lastig vast te stellen. In lijn met de Archiefwet zijn er binnen ministeries uitgebreide selectielijsten opgesteld die bepalen welke correspondentie dient te worden opgeslagen en hoe lang. Of Rutte zich aan die selectielijsten heeft gehouden, is op zijn minst twijfelachtig te noemen.

De RVD laat weten dat premier Rutte inmiddels een nieuwe telefoon heeft met meer opslagcapaciteit en dat hij daarom met het wissen van zijn sms-berichten is gestopt. Dit geeft echter weinig aanleiding tot optimisme. Politici die hun werkgerelateerde correspondentie aan het zicht willen onttrekken, kunnen immers ook gewoon hun persoonlijke emailadressen gebruiken.


DZN professionaliseert en wordt onderdeel van DZN Media! Waardeer je onze journalistiek? Steun ons dan met een donatie!

Delen op sociale media