Column van Jade Kuit.

Een irritant stemmetje doorbreekt de stilte in mijn huiskamer (en daarmee mijn concentratie). Verstoord kijk ik op van mijn laptop.

“MY NAME IS CHA-CHA, CLAP CLAP CHA-CHA-CHA!!”

De hersenloosheid van deze “tekst” (ik gebruik het woord losjes) maakt dat ik de laatste drie regels van het artikel dat ik aan het lezen was spontaan vergeet. Ik voel mijn IQ dalen.

“MY NAME IS BOOM BOOM, BOOM B-”

Geïrriteerd smijt ik een kussen in de richting van de bank, waar het contact maakt met het achterhoofd van mijn vriend. Verschrikt komt hij half overeind. “Wat is er?”

Ik zucht. “Je moet me nu toch echt een keer uitleggen wat nu het nut is van al die irritante liedjes.”

Hij haalt zijn schouders op. Dat weet hij zelf blijkbaar ook niet. “Die zitten gewoon onder de filmpjes.”

Mijn vriend is drie jaar jonger dan ik ben. Misschien is dat de reden waarom hij wel op TikTok zit, terwijl ik mijzelf al opvreet van irritatie wanneer ik aan moet horen dat hij op de app aan het scrollen is. Ik zie het nut er niet zo van in om mijn tijd te verspillen aan filmpjes van overduidelijk in scene gezette gebeurtenissen, preken over transgenderrechten van verwarde jongens met blauw haar, en onzekere tienermeisjes die halfnaakt voor de spiegel staan onder het mom van ‘empowerment’ (een onderwerp waaraan ik ook eens een column zou moeten besteden). Zelf heb ik er beschamend lang over gedaan om mij te realiseren dat men met TikTok een app met video’s bedoelt, en niet de partyhit van Ke$ha uit 2009, die zeer populair was toen ik in de weekenden nog uitging.

2009, jeetje. Dat is dertien jaar geleden. Het zou dus best kunnen dat ik gewoon oud word, en dat het succes van de inmiddels razend populaire app daarom voor mij niet te volgen is. Steeds vaker hoor ik mijzelf praten en stel ik me voor dat een puber zijn ogen naar me rolt en zegt, “OK, boomer.” Wellicht is plaatsvervangende schaamte voor de ogenschijnlijke hersenloosheid van de volgende generatie gewoon een onlosmakelijk deel van ouder worden.

Toch ben ik duidelijk niet de enige die geen behoefte heeft aan een eindeloze stroom luidruchtige video’s die zo kort zijn dat enige inhoud onmogelijk is. Een fotograaf die haar werk voornamelijk tentoonspreidt op het populaire platform Instagram is recent een petitie begonnen getiteld Make Instagram Instagram Again. Stop met proberen van Instagram Tiktok te maken, is de boodschap van haar post over de petitie.

Eenieder die actief is op Instagram, weet dat deze app oorspronkelijk bedoeld was voor het delen van foto’s. Daar kun je dan een leuk filter overheen plaatsen als je dat wilt. Net als op Facebook – en zoals op oudere sociale media die alleen herinnerd worden door internetfossielen zoals ik, bijvoorbeeld MySpace en Hyves – kun je dan connecties maken met familie en vrienden en zo je foto’s met hen delen. Het was altijd al wel mogelijk om ook video’s te delen, maar de primaire focus van de app lag op foto’s. Tot nu, dus.

Het was me al eerder opgevallen dat er op Instagram een nieuw verschijnsel was opgekomen, namelijk zogenoemde reels. Dat zijn korte video’s, meestal met muziekjes eronder, die dan weer anders zijn dan de video’s die men in een standaard feed post kan uploaden. Of zoiets. Pas vandaag realiseerde ik me door een artikel van de NOS dat Instagram dit heeft afgekeken van TikTok, en wel omdat moederbedrijf Meta zich bedreigd voelt door het succes van de Chinese app. Blijkbaar loopt er momenteel een test om Instagram zoveel mogelijk op TikTok te laten lijken. Geen bijzonder fijn vooruitzicht, als je het mij vraagt.

Het risico om van een ‘boomermentaliteit’ te worden beschuldigd neem ik voor lief wanneer ik zeg dat het succes van TikTok een direct resultaat is van de lengte van de concentratieboog van generatie Z (en een aanzienlijk deel van mijn eigen generatie): 15 seconden. Nee, oké, misschien wel 60, want het is tegenwoordig ook mogelijk om maximaal vier video’s achter elkaar als een geheel te uploaden. Kort dus, in ieder geval. Het was me al eens eerder opgevallen dat video het in toenemende mate wint van tekst, ook in het onderwijs. Maar dat de irritantste app die ooit gemaakt is serieus zou worden aangeraden voor gebruik in het klaslokaal, had ik niet zien aankomen.

Ik zie het nut er niet zo van in om mijn tijd te verspillen aan filmpjes van overduidelijk in scene gezette gebeurtenissen, preken over transgenderrechten van verwarde jongens met blauw haar, en onzekere tienermeisjes die halfnaakt voor de spiegel staan onder het mom van ‘empowerment’

Nu ik erover nadenk, vraag ik me plotseling af of de niet-bestaande concentratieboog van generatie Z niet het resultaat is van apps zoals TikTok, in plaats van andersom. Want laten we eerlijk zijn: waarom zou je nog tekst lezen als je ook een video kunt kijken? Waarom zou je nog met de hand schrijven als je ook kunt typen? (Dat onderzoek heeft aangetoond dat informatie beter wordt onthouden wanneer het met de hand wordt opgeschreven, was blijkbaar geen reden om de toenemende aanwezigheid van tablets in klaslokalen te remmen.) Waarom zou je nog een boek lezen of een documentaire kijken als je ook iedere avond kunt besteden aan scrollen op sociale media? En waarom zou je de moeite nemen om een hele post te gaan lezen als je diezelfde “informatie” (ik gebruik ook dat woord losjes) ook half kwijlend tot je kunt nemen zonder ook maar iets te doen?

De schadelijke effecten van sociale media op concentratie waren mij al langer bekend, voornamelijk omdat ik er zelf ook niet immuun voor ben. Ik heb mijzelf moeten dwingen om mijn telefoon iedere dag een tijdje weg te leggen om te voorkomen dat ik mijn tijd zou verspillen aan doelloos scrollen op – in mijn geval – Tumblr, en zo mijn hersencellen langzaam zou laten verdampen. Wat wel enigszins nieuw is, is dat ik mij tegenwoordig steeds vaker afvraag wie er eigenlijk profiteert van een wereldbevolking die niet langer in staat is de concentratie op te brengen om ergens onderzoek naar te doen, een wat langer artikel te lezen, of überhaupt een gedachte langer dan tien seconden vast te houden. Het is best gemakkelijk om als leugenachtige premier aan de macht te blijven wanneer de bevolking je laatste schandaal na vijf minuten al vergeten is. Misschien vergeten ze uiteindelijk, na 2030, zelfs wel dat ze vroeger privébezit hadden. In het thema van You’ll own nothing and you’ll be happy.

Ik hoop ten zeerste dat ik met deze column niemand heb beledigd, maar goed; mocht dat wel zo zijn, dan zijn ze het toch over vijf minuten weer vergeten.

Delen op sociale media