Dubieus vaccin als voorwaarde voor een terugkeer naar normaal

Het Amerikaanse farmaceutische bedrijf Pfizer kan, in samenwerking het met Duitse BioNTech, begin dit jaar de eerste coronavaccins leveren aan EU-landen, zo meldde het AD gisteren (https://www.ad.nl/binnenland/eerste-coronavaccins-kunnen-eind-dit-jaar-in-nederland-zijn~adaf2aa9/). Dat bericht komt vlak nadat eerder deze week bekend werd dat Pfizer tijdens de laatste testfase had vastgesteld dat hun vaccin voor 90 procent effectief is (https://www.ad.nl/binnenland/enorme-doorbraak-farmaceut-pfizer-coronavaccin-voor-90-procent-effectief-en-veilig~a61bc8b82/). In eerste instantie heeft Nederland recht op acht miljoen doses, later gevolgd door nog eens vier miljoen. Voor voldoende bescherming zijn twee doses van het vaccin nodig. Met die eerste bestelling van acht miljoen doses kan dus eind dit jaar begonnen worden met het vaccineren van zo’n vier miljoen Nederlanders.

Op de ontwikkelingen omtrent het vaccin wordt door de politiek en de media zeer positief gereageerd. Een eventueel vaccin wordt al sinds het begin van de coronacrisis gepresenteerd als de enige manier om terug te keren naar een normale samenleving. Maar wat weten we eigenlijk van de bedrijven die dit vaccin ontwikkelen en produceren?

Pfizer
Met een omzet van ruim bijna 52 miljard USD in 2019 is Pfizer een van de grootste farmaceutische bedrijven ter wereld (https://s21.q4cdn.com/317678438/files/doc_financials/2018/ar/Pfizer-2019-Financial-Report.pdf). Het werd in 1849 In New York opgericht door de Duits – Amerikaanse Karl Pfizer en zijn neef Charles F. Erhart (Jackson 895). Onder andere door de productie en verkoop van antibiotica groeide het bedrijf gedurende de twintigste eeuw uit tot een van de invloedrijkste farmaceutische bedrijven. Na de millenniumwisseling breidde Pfizer haar invloedssfeer vooral uit door het opkopen van andere bedrijven; voorbeelden zijn Warner-Lambert in 2000, Pharmacia in 2003, en Wyeth in 2009 (https://www.corp-research.org/pfizer).

Gedurende haar lange bestaansgeschiedenis is Pfizer regelmatig een partij geweest in schandalen en juridische conflicten. In 1958 was het bijvoorbeeld één van de bedrijven die door de New York Times beschuldigd werden van het kunstmatig hoog houden van de prijzen van antibiotica (https://www.nytimes.com/1958/08/03/archives/6-concerns-cited-by-ftc-on-fixing-antibiotic-prices-charges-involve.html). Maar het zijn niet alleen haar manieren van zakendoen die Pfizer in het verleden in de problemen hebben gebracht. In 1994 schikte het bedrijf in een rechtszaak die tegen haar was aangespannen door de Department of Justice (DOJ) omtrent een kunstmatige hartklep die geproduceerd werd door een van haar dochterbedrijven, Shiley Inc. Dit product, de Bjork-Shiley Convexo-Concave hartklep, kwam in 1979 op de markt, maar werd in 1986 wereldwijd herroepen nadat bekend was geworden dat het een defect bevatte waardoor het materiaal waarmee de hartklep op zijn plaats werd gehouden in veel gevallen na verloop van tijd zou breken. Dit defect kon in enkele minuten fataal zijn en heeft volgens de New England Journal of Medicine op zijn minst aan een kleine vierhonderd mensen het leven gekost (https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJM199508173330703). In april 2003 meldde CBS News dat ongeveer 12,000 mensen rechtszaken tegen Pfizer hadden aangespannen in relatie tot de mechanische hartklep. Het bleek tijdens het proces dat Pfizer al in 1980 op de hoogte was van het defect, maar er desondanks voor koos om de Food and Drug Administration (FDA) niet van deze ontdekking op de hoogte te stellen, waardoor de productie en distributie van het product nog jaren door kon gaan. Ook werden de eerste rechtszaken van slachtoffers van het defect door Pfizer met opzet in de doofpot gehouden. De totale waarde van de schikking werd door de DOJ geschat op een kleine 20 miljoen USD (https://www.lawyersandsettlements.com/legal-news/bjork_shiley_heart_valves/bjork-00170.html).

In 2001 maakte de LA Times bekend dat Pfizer akkoord was gegaan met een schikking in een rechtszaak omtrent het medicijn Rezulin, een middel dat werd voorgeschreven aan diabetespatiënten, maar onherstelbare leverschade bleek te veroorzaken. Volgens de krant heeft het middel wereldwijd geleid tot 63 sterfgevallen en nog tientallen meer gevallen van leverschade (https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2001-dec-22-mn-17267-story.html).

In 2005 kwam Pfizer opnieuw in opspraak, deze keer in relatie tot een pijnstiller genaamd Celebrex. Pfizer moest erkennen dat al in 1999 uit een studie was gebleken dat oudere patiënten die dit middel gebruikten, vier keer zoveel risico liepen om hartproblemen te ontwikkelen. Desondanks werd dit onderzoek niet gepubliceerd en pas in 2001 bij de FDA gemeld, nadat de laatstgenoemde een grootschalig onderzoek was begonnen naar de veiligheid van onder andere Celebrex (https://www.nytimes.com/2005/02/01/business/pfizer-says-1999-trials-revealed-risks-with-celebrex.html). Er werd reclame voor het middel gemaakt tot 2004.

In 2009 schikte Pfizer wederom in een rechtszaak, deze keer gerelateerd aan medicijnproef die zij in 1996 uitvoerde in Nigeria bij kinderen met meningitis (https://www.reuters.com/article/idUSLR271237). In 1996 kende het land een ongekende uitbraak van meningitis. Ongeveer honderd kinderen werden destijds behandeld met het experimentele antibioticum Trovan dat door Pfizer ontwikkeld en geproduceerd werd. Het bleek echter later dat Pfizer niet de benodigde toestemming van de ouders had om experimentele middelen op hun kinderen te testen. Elf van deze kinderen overleden; tientallen van hen ontwikkelden hersenschade, verlamming of spraakproblemen (https://www.theguardian.com/world/2011/aug/11/pfizer-nigeria-meningitis-drug-compensation). Pfizer heeft altijd volgehouden dat de kinderen niet aan het middel Trovan, maar aan meningitis overleden, maar schikte desondanks voor 75 miljoen USD.

Bovengenoemde zaken zijn geenszins een volledige weergave van de schandalen en rechtszaken waarin Pfizer verwikkeld is geweest, en dienen slechts ter illustratie van het karakter van de bedrijven aan wie de productie wordt toevertrouwd van een middel waarmee ten minste vier miljoen mensen zullen worden geïnjecteerd. Team Doe Zelf Normaal maakt zich ernstig zorgen over de invloed die deze bedrijven in de samenleving zullen hebben wanneer minister De Jonge suggereert dat mensen hun terugkeer naar een normaal en menselijk leven moeten verdienen door zich te laten vaccineren (https://www.ad.nl/binnenland/minister-de-jonge-bepaalde-regels-gelden-wellicht-langer-voor-mensen-zonder-vaccinatie~a38416c8/). Grote bedrijven zoals Ticketmaster treffen eveneens voorbereidingen om in de toekomst concertbezoekers te kunnen “screenen” op negatieve coronatests (https://www.billboard.com/articles/business/touring/9481166/ticketmaster-vaccine-check-concerts-plan). Het heeft er alle schijn van dat een terugkeer naar een normale maatschappij wat overheden betreft volledig afhankelijk zal zijn van de bereidheid van haar burgers om zich te laten vaccineren.

Volgens het AD is het nog onzeker of het vaccin van Pfizer op de lange termijn ook effectief blijft (https://www.ad.nl/binnenland/eerste-coronavaccins-kunnen-eind-dit-jaar-in-nederland-zijn~adaf2aa9/). Volgens team Doe Zelf Normaal kan deze krant zich wellicht beter zorgen maken over de vraag of het op de lange termijn ook veilig is, of over de morele implicaties van het feit dat onze minister van Volksgezondheid het als een voorwaarde lijkt te zien voor een leven zonder vrijheidsbeperkende maatregelen.

Kenneth T. Jackson. The Encyclopedia of New York City. The New York Historical Society; Yale University Press; September 1995. P. 895.