De Europese Digitale Identiteit (EDI) staat op het punt uitgerold te worden voor iedere Europese burger. Op de website van de Rijksoverheid kunnen we intussen een document lezen getiteld ‘Waarden, kansen en uitdagingen rond het Europese Digitale Identiteit raamwerk’.

Onder het kopje ‘Wallets in het dagelijks leven’ worden enkele mogelijkheden van de Europese Identiteit omschreven:

‘Wanneer je als Nederlandse burger in de toekomst een EDI-wallet wilt gebruiken, installeer je deze als app op je telefoon of een ander (draagbaar) apparaat. Je vult deze met door de overheid gewaarmerkte identiteitsgegevens. Vanaf dan kun je je online identificeren, bij alle overheidsdiensten in de lidstaten van de EU, bij private dienstverleners, zoals banken en verzekeraars, en bij grote online platforms. Ook kun je extra geverifieerde gegevens toevoegen aan de wallet, uit zowel publieke als private bronnen. Denk daarbij aan het rijbewijs, diploma’s en certificaten, beroepskwalificaties, inkomensgegevens, maar mogelijk ook betaalpassen, de OV-chipkaart en festivaltickets.

Net als een gewone portemonnee, lost de wallet niet één specifiek probleem op, maar voegt het op meerdere momenten in het leven waarde toe, zowel in de digitale als fysieke wereld. Bij dagelijkse bezigheden – zoals bij reizen, online en in de winkel aankopen doen – maar ook bij grotere levensgebeurtenissen, zoals het kopen van een huis of het starten van een studie, baan of onderneming. Op al die momenten kan een wallet je in het bijzonder vier dingen bieden: gemak, betrouwbaarheid, controle en privacy.

De wallet biedt gemak doordat je al jouw gegevens en documenten op één plek in kan zien en deze eenvoudig, snel en betrouwbaar kan delen. Daarnaast kun je documenten betrouwbaar en rechtsgeldig digitaal ondertekenen, zonder ze te hoeven printen, handmatig te ondertekenen en dan weer te scannen of op te sturen’.

Het klinkt allemaal geweldig: al je gegevens bij elkaar op één plaats, in een app op je telefoon. Je deelt alleen wat je op dat moment wilt delen, of waar door de instantie waar je contact mee hebt om wordt gevraagd. Denk bijvoorbeeld aan je financiële gegevens wanneer je een hypotheek af wilt sluiten, of je CV wanneer je solliciteert. Omdat het aan je identiteit gekoppeld is weet degene met wie je jouw gegevens deelt dat het werkelijk jouw gegevens zijn.

Onder het kopje ‘Gedwongen gebruik’:

Het uitgangspunt is dat het gebruik van wallets niet verplicht mag zijn. Niemand is verplicht om zich in de publieke ruimte met een wallet te legitimeren. Ook zal het bij online publieke dienstverlening in Nederland mogelijk blijven om in te loggen met DigiD.

In de grensoverschrijdende publieke dienstverlening is het lastiger om deze vrijwilligheid te borgen en kan het zijn dat bepaalde diensten van andere Europese lidstaten alleen kunnen worden afgenomen door mensen met een wallet, afhankelijk van de wet- en regelgeving in die andere lidstaten. Ook in de private sector is het lastiger om deze vrijwilligheid te borgen.

De opmerking dat ‘het lastiger is om deze vrijwilligheid in de private sector te waarborgen’ zet de hele zogenaamde vrijwilligheid op de helling. In Nederland is de privatisering immers onder leiding van de VVD van Rutte tot in het absurde doorgevoerd. Energie- en waterbedrijven, (zorg)verzekeraars, openbaar vervoer, woningstichtingen, alles is in Nederland geprivatiseerd en hoort derhalve bij de ‘private sector’ waar de vrijwilligheid ‘lastiger te waarborgen’ is.

Zo kan een zorgverzekeraar eisen dat u inzicht geeft in uw medische gegevens voordat zij u accepteren voor aanvullende verzekeringen. Gewone verzekeraars kunnen ook als eis stellen dat ze uw medische dossier in mogen zien, bijvoorbeeld bij het afsluiten van een autoverzekering. Wanneer u niet voldoet aan de gezondheidseisen die de verzekeraar bijvoorbeeld aan uw gezichtsvermogen stelt, kunt u zich niet verzekeren. Omdat een autoverzekering verplicht is kunt u dan niet aan het verkeer deelnemen.

Het is ook mogelijk uw strafrechtelijk verleden in de wallet op te nemen. Banken kunnen u dan weigeren als klant, maar ook andere bedrijven kunnen u weigeren. Uw opleiding wordt ook opgenomen in de Europese Digitale ID. Dat betekent dat private partijen zoals verzekeraars kunnen selecteren op opleiding. Hoger opgeleiden claimen namelijk minder schades.

Dat u alleen datgene vrijgeeft wat u vrij wilt geven aan een partij die om uw EDI vraagt is ook geen garantie dat u datgene wat u niet vrij wilt geven daadwerkelijk niet vrijgeeft. Wanneer een bank, verzekeraar, energiebedrijf of wie dan ook als eis om als klant aangenomen te worden bepaalde gegevens wil hebben, is er geen sprake meer van vrijwilligheid. Het is dan slikken of stikken: of u verstrekt de gegevens die zij eisen, of u kunt geen gebruik maken van de dienst die u aanvraagt.

Maar ook wanneer er slechts summiere gegevens worden gevraagd via de EDI kunt u niet kiezen of u de EDI überhaupt wilt gebruiken. Op het moment dat een dienstverlener uw gegevens via uw EDI wil ontvangen, en u heeft geen EDI, staat u buiten spel. In de praktijk zal straks elke Europese burger een EDI moeten installeren op zijn/haar telefoon om aan het maatschappelijk verkeer deel te kunnen nemen.

Onder het kopje ‘Controlesamenleving en uitsluiting’:

‘Het vraagstuk van een controlesamenleving is nauw verwant aan de voorgaande uitdagingen. Critici wijzen op het risico dat wallets kunnen worden gebruikt om ieder aspect van het leven van burgers te controleren. Mensen die niet aan een bepaald profiel voldoen, zouden bijvoorbeeld uitgesloten kunnen worden van bepaalde diensten of meer moeten betalen. Wanneer iedereen een wallet heeft, wordt het makkelijker om mensen te vragen een bepaald bewijs te tonen, om “overal een QR-code te moeten laten zien”. Ik neem die zorgen serieus en verken welke maatregelen ik zou moeten treffen’.

De opmerking dat er wordt ‘verkend welke maatregelen’ getroffen moeten worden zegt genoeg: er komt geen enkele wettelijke verankering om de burgers tegen de controlesamenleving die de EDI met zich meebrengt te beschermen. Dat zou ook een contradictie zijn: de EDI is in het leven geroepen als controle-instrument. Wettelijk verankeren en/of maatregelen treffen om die controle teniet te doen maakt de EDI zinloos.

De EDI staat voor ieders deur. De controlesamenleving is een feit. En er is niets wat u of ik er tegen kunnen doen.

Leve de democratie en de rechtstaat.

Een volk krijgt de leiders die het verdient (Joseph le Maistre)

Delen op sociale media