De overheid begeeft zich op de gevaarlijke weg van het opzettelijk creëren van maatschappelijke onrust.

Boerenprotesten zijn verworden tot anti-overheidsprotesten. Jan Struijs van de Nederlandse Politiebond zei tegen Nieuwsuur dat “we nu ook beroepsdemonstranten zien die maar een ding willen: de overheid aanvallen en ontregelen.” De bond zegt meerdere meldingen te hebben ontvangen over zogenoemde “beroepsbetogers” die zich bij de boerenprotesten aansluiten, onder andere afgelopen dinsdag. Struijs ziet de huidige situatie zelfs als een “aanval op de democratie.” Dat meldde de NOS gisteravond.

Volgens Jacquelien van Stekelenburg, hoogleraar sociale verandering en conflict van de Vrije Universiteit hebben zich na de demonstratie in Stroe, die een gezamenlijke actie was van “gematigde en radicale boeren”, mensen bij de protesten aangesloten die ook ontevreden zijn over de overheid. Radicale boeren zouden – wellicht niet geheel onterecht – hebben gedacht dat hun geluid niet werd gehoord en daarom zijn overgegaan op hardere acties. Volgens Nationaal commandant van de politie Willem Woelders hebben zich daar onder andere tegenstanders van de coronamaatregelen en activisten uit extreemrechtse hoek bij aangesloten.

Boeren zouden via hun eigen communicatiekanalen, zoals Telegram- en Whatsappgroepen, oproepen om aanstaande maandag “heel Nederland plat te leggen.” Onder andere de Rotterdamse haven en Rotterdam The Hague Airport worden genoemd als mogelijke plekken voor acties. “Onze regering is nog niet onder de indruk van de acties van de agrarische sector en plattelanders,” staat in een van de oproepen. Volgens Struijs hebben we daarmee te maken met “een ander fenomeen.”

Het vernielen van politieauto’s, zoals gebeurde toen boeren bij de woning van stikstofminister Van der Wal door een politieblokkade braken, past volgens Van Stekelenburg bij anti-overheidsdemonstraties. Volgens haar wordt de politie gezien als verlengstuk van de overheid. Ook het feit dat er vuurwerk is afgestoken richting de politie zou erop wijzen dat boeren zich hebben vermengd met “andere anti-overheidsgroepen.” Het afsteken van vuurwerk zou passen in het patroon van anti-coronaprotesten. Doordat de acties op veel verschillende plaatsen tegelijk plaatsvinden en er gebruikt wordt gemaakt van zwaar materieel heeft de politie moeite om op te treden tegen de protesten.

Volgens Struijs zullen zowel de politie als de inlichtingendiensten “op volle toeren gaan draaien.” Er zou sprake zijn van radicalisering, waardoor de kans op escalatie de komende tijd groot is. De politie zal daarom zoveel mogelijk informatie verzamelen om op basis daarvan op te kunnen treden.

Othering

Het is niet verbazend dat de reguliere media bezig lijken te zijn om zoveel mogelijk groepen met kritiek op de overheid samen te voegen. Deze groep wordt verondersteld homogeen te zijn en een gezamenlijk doel na te streven – in dit geval het aanvallen van de overheid en het in gevaar brengen van “onze democratie.” Dit is een vorm van propaganda die bekend staat als “othering.” Hierbij worden verschillen tussen groepen benadrukt met als doel een bepaalde groep te beledigen of uit te sluiten. In extreme gevallen kan dit proces ertoe leiden dat de “andere” groep niet langer als volwaardig menselijk wordt gezien. Tijdens de coronacrisis schreven wij herhaaldelijk over deze vorm van propaganda die toen – en nog steeds – werd toegepast op eenieder die kritiek had op het coronabeleid of de nieuwe vaccinaties. Dat de media en de overheid er nu toe zijn overgegaan om protesterende boeren onder dezelfde groep te scharen, is voorspelbaar. De boerenprotesten, die in feite niets te maken hebben met de coronaprotesten, worden nu in de publieke opinie vrijwel automatisch van hun validiteit ontdaan door de associatie met coronacritici.

Dat coronacritici zich achter de boerenprotesten scharen, is echter ook niet verrassend te noemen. Beide groepen hebben met elkaar gemeen dat hun demonstraties en protestacties als “aanvallen op de democratie” worden afgedaan zonder dat er inhoudelijk naar hun bezwaren wordt geluisterd. Dit in schril contrast met de reactie van overheid en media op protesten van “geaccepteerde” groepen, zoals klimaatdemonstraties of demonstraties van Black Lives Matter.

Dat de politie door een deel van de maatschappij als verlengstuk van de overheid wordt gezien is daarnaast niet zozeer een teken van radicalisering, maar een logisch gevolg van het feit dat de politie zich de afgelopen twee jaar precies op die manier gepresenteerd heeft

Afgelopen dinsdag bleek dat de stikstofplannen van het kabinet vrijwel ongewijzigd door zullen gaan. Dit ondanks het feit dat de wanhoop van de boeren inmiddels overduidelijk is en de protesten in de maatschappij brede steun genieten. De reguliere media hebben het in relatie tot de boerenprotesten vrijwel alleen over de momenten waarop de wet wordt overtreden en/of de situatie uit te hand loopt. De motivatie achter de protesten lijkt er weinig toe te doen. Dit is een patroon dat we kennen uit de coronacrisis.

Propaganda

Een studie uit 2021 laat zien dat propaganda zoals hierboven beschreven een negatief effect kan hebben op de bereidheid van burgers om te protesteren tegen vermeend onrecht. Dit effect vindt in sterkere mate op een indirecte manier plaats dan via de directe effecten van propaganda: naast het feit dat propaganda de steun van burgers voor een regime of hun overtuigingen over het vermogen van het regime om stabiliteit te behouden op een directe manier kan beïnvloeden, vindt dit effect ook indirect plaats. Mensen denken in zulke gevallen door de effecten van propaganda dat andere burgers het beleid in sterkere mate steunen dan ze daadwerkelijk doen en minder bereid zijn aan protesten deel te nemen dan ze daadwerkelijk zijn. Hierdoor worden zij zelf vaak ook minder bereid om te protesteren, omdat dit steeds riskanter wordt naarmate een regime autoritairder wordt. Op deze manier hoeft propaganda de bereidheid van een persoon om te protesteren niet direct negatief te beïnvloeden om effectief zijn; zolang burgers onzeker zijn over de mate waarin andere mensen door de overheid beïnvloed worden, zullen ze zelf ook minder geneigd zijn te protesteren. Op deze manier kan propaganda zelfs effect hebben op mensen die zich van het bestaan van propaganda bewust zijn.

De politiek kan niet pretenderen geen schuld te hebben aan de grimmiger wordende sfeer in de maatschappij wanneer het ridiculiseren en criminaliseren van andersdenkenden al lange tijd, maar in ieder geval de afgelopen tweeënhalf jaar, een veelvuldig terugkerend patroon zijn

Dat de politie door een deel van de maatschappij als verlengstuk van de overheid wordt gezien is daarnaast niet zozeer een teken van radicalisering, maar een logisch gevolg van het feit dat de politie zich de afgelopen twee jaar precies op die manier gepresenteerd heeft. Dit is zichtbaar in de verschillen tussen het gedrag van de politie op coronademonstraties en hun houding op demonstraties over “goedgekeurde” onderwerpen. Dat politici en de media deze conclusie als onterecht presenteren, is een voorbeeld van het eerder door ons besproken verschijnsel politieke gaslighting, eveneens een vorm van propaganda.

Ondanks het feit dat de situatie omtrent de boerenprotesten inderdaad uit de hand lijkt te lopen, wordt deze door de reguliere media geenszins eerlijk beschreven en zelfs gebruikt om de publieke opinie ten opzichte van boeren negatief te beïnvloeden. De politiek kan niet pretenderen geen schuld te hebben aan de grimmiger wordende sfeer in de maatschappij wanneer het ridiculiseren en criminaliseren van andersdenkenden al lange tijd, maar in ieder geval de afgelopen tweeënhalf jaar, een veelvuldig terugkerend patroon zijn. In een functionerende democratische rechtsstaat zouden de zorgen van politieke tegenstanders worden meegenomen in de besluitvorming, en niet op dergelijke manieren worden geframed.

Delen op sociale media